- Strona Główna -
- Historia Szkoły -
- Różności -
- Kronika Szkoły -
- Spotkania po latach -
- Muzeum - Kroniki -
Almanach Absolwentów IV L.O. im. H. Sienkiewicza w Częstochowie

UROCZYSTOŚĆ ODSŁONIĘCIA TABLICY

Autor: Cieślak Aleksander
Data dodania: 04.10.2007 09:23:00




Stanisław Burhardt - Bukacki
Stanisław Burhardt - Bukacki


Rudolf Dreszer
Rudolf Dreszer


Jacek Głuchowski
Jacek Głuchowski


Gustaw Orlicz - Dreszer
Gustaw Orlicz - Dreszer


Kazimierz Mastalerz
Kazimierz Mastalerz


Wacław Tokarz
Wacław Tokarz


Marian Skrzynecki
Marian Skrzynecki


Marian Żegota Januszajtis
Marian Żegota Januszajtis


Wacław Głazek
Wacław Głazek


Wacław Głazek jako prezydent Łodzi
Wacław Głazek jako prezydent Łodzi


Dnia 06 listopada 2006 roku ,odbyły się w naszej szkole uroczystości związane z odsłonięciem tablicy z nazwiskami wybitnie zasłużonych absolwentów IV Liceum Ogólnokształcącego - " Pamięci Oficerów II Rzeczypospolitej ". Uroczystość połšczona była z zakończeniem remontu i oddaniem wyremontowanej części szkoły.


Na tablicy znalazły się tak wybitne nazwiska jak:

Gen Stanisław Burchardt-Bukacki (1890-1942)

Gen. Rudolf Dreszer (1891-1958)

Gen. Janusz Głuchowski (1888-1964)

Gen. Gustaw Orlicz-Dreszer (1889-1936)

Gen. Marian Żegota-Januszajtis (1883-1973)

Płk Kazimierz Mastalerz (1894-1939)

Płk Wacław Tokarz (1873-1937)

Ppłk Wacław Głazek (1886-1941)

Ppłk Marian Skrzynecki (1891-1939)

A oto przemówienie Prezydenta Cżestrochowy dr inż. Tadeusza Wrony :

LO im Sienkiewicza

6 listopad 2006 r.

Szanowni Państwo

„Każdy naród posiada pomniki, które zawarły w sobie jego cierpienia i radości, jak w jednym ognisku ześrodkowując przeżycia – całych pokoleń. Takimi pomnikami są: ruiny, pola bitewne, grody, ulice, na tych ulicach domy, na których widok serca biją goręcej i łzy napływają do oczu. Są to świątynie historii, których Polska posiada tak wiele” - takie zdanie zawarł Józef Piłsudski w przemówieniu wygłoszonym w 1921 r. , po zakończeniu wojen w obronie polskiej Niepodległości.
Tablica, którą dziś odsłaniamy na murach Liceum im. Henryka Sienkiewicza upamiętnia nie tylko wielkich żołnierzy II Rzeczpospolitej. Jest przede wszystkim świadectwem o pokoleniu, które w murach tej szkoły poznało wartość polskości.
Zobaczmy bowiem tę listę nazwisk. Pewnym wyjątkiem jest tu pułkownik Wacław Tokarz, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, wybitny historyk wojskowości, kierownik Wojskowego Instytutu Naukowo – Wydawniczego. Wacław Tokarz urodził się w Częstochowie w 1873 r., w tym budynku, będącym państwowym gimnazjum rosyjskim, zakładał pierwsze samokształceniowe kółka niepodległościowe.
Pułkownik Tokarz, w tym gronie wymienionych, był nestorem. Lata szkolne pozostałych miały wspólny mianownik.
Byli uczniami rosyjskiego gimnazjum, szkoły której celem nadrzędnym miało być wychowanie lojalnych poddanych cara. W 1905 r. najstarszy z nich miał 18 lat, najmłodszy 11. Wszyscy uczestniczyli w strajku szkolnym domagając się polskiej szkoły. Starsi należeli do konspiracyjnych organizacji młodzieżowych: „Promienistych”, „Przyszłości”, Organizacji Młodzieży Narodowej. Wszyscy, cała ósemka, została w odwet za udział w strajku usunięta ze szkoły. Edukację mogli dokończyć dzięki wywalczonej protestami, zorganizowanej społecznie, szkole polskiej. To pierwsze polskie gimnazjum otwarto 16 września 1906 r. - 95 lat temu.
Protest uczniowski był dla tych młodych chłopców pierwszym sprawdzianem. Większość z nich patriotyzm wyniosła z domu rodzinnego. Działaczami niepodległościowymi byli rodzice Dreszerów – Emilia i Jan, ojciec Januszajtisa – nauczyciel w Mirowie, był prekursorem skautingu, współczesnego wychowania harcerskiego. Jan Głazek, ojciec Wacława to długoletni prezydent Częstochowy. Rodzice dzieciom zaszczepili miłość do nieistniejącej na mapie świata Ojczyzny. W murach gimnazjum rosyjskiego, w tych murach, ten młodzieńczy patriotyzm okrzepł, przeszedł pierwszy trudny sprawdzian.
W sierpniu 1914 r historia nakazała zdać im kolejny trudny egzamin. W szeregach I Kadrowej prowadzonej przez Józefa Piłsudskiego wyruszyli walczyć o Polskę: Stanisław Burhardt – Bukacki, bracia Rudolf, Gustaw i Juliusz Dreszerowie, Janusz Głuchowski. Wkrótce do Legionów dołączyli: Kazimierz Masztalerz, Marian Skrzynecki, arian Żegota – Januszajtis, Wacław Głazek i – nestor Wacław Tokarz.
Było wiec to pokolenie, które „na stos rzuciło swój życia los”, pokolenie wierzące „że chcieć to móc”. To bowiem ich hymnem była najdumniejsza z wojskowych pieśni „Marsz I Brygady”.
Nie wiem, czy jest w Polsce szkoła, która może chlubić się takim pokoleniem bohaterów.
Gustawowi Orlicz – Dreszerowi, twórcy Ligi Morskiej, społeczność Gdyni ufundowało mauzoleum na brzegu Bałtyku. Do legendy przeszedł Kazimierz Masztalerz dowódca ostatniej ułańskiej szarży pod Krojantami w 1939 r. Na Pęksowym Brzyzku pod Tatrami spoczywa Żegota – Januszajtis, komendant Polskich Drużyn Strzeleckich. Synem poległego w kampanii wrześniowej Mariana Skrzyneckiego był Piotr twórca „Piwnicy pod Baranami”...
Pamiętajmy jednak, że ci wspaniali ludzie i bohaterscy żołnierze, byli stąd – z Częstochowy. W murach tej szkoły, obecnego Liceum Sienkiewicza, rozpoczęli swoją walkę o Niepodległą Polskę.
W rocznicę wywalczonej ich szablami Niepodległości społeczeństwo miasta i szkoły oddaje hołd bohaterom.

Cześć ich pamięci !!!

Biografie :

Stanisław Burhardt Bukacki ( 1890 – 1942 )

Generał dywizji. Urodził się 8 stycznia 1890 roku w Cannes ( Francja ). Uczęszczał do gimnazjum rządowego w Częstochowie. Za udział w strajku szkolnym w 1905 roku został usunięty ze szkoły. Od 1906 roku uczył się w I gimnazjum polskim. Później studiował architekturę na Politechnice Lwowskiej. W latach 1914 – 17 walczył w Legionach Polskich. Od 1918 roku był komendantem naczelnym Polskiej Organizacji Wojskowej na okupację austriacką. Od listopada 1918 roku zajmował różne stanowiska w Wojsku Polskim. W okresie 1931 – 33 przewodniczył delegacji polskiej na konferencji rozbrojeniowej w Genewie. W 1939 roku był szefem Polskiej Misji Wojskowej w Paryżu. Od 1940 roku dowodził oddziałami i obozami Wojska Polskiego w Szkocji.
Zmarł 6 czerwca 1942 roku w Edynburgu.


Rudolf Eugeniusz Dreszer ( 1891 – 1958 )

Generał brygady.
Urodził się 27 lutego 1891 roku w Grodzisku pod Warszawą. Był synem Jana i Emilii. W 1900 roku wraz z rodzicami przeniósł się do Częstochowy, gdzie jego ojciec założył prywatną kancelarię adwokacką. W tym samym roku rozpoczął naukę w gimnazjum rządowym w Częstochowie.Za udział w strajku szkolnym w 1905 roku został usunięty ze szkoły. Od 1906 roku .uczęszczał do pierwszego gimnazjum polskiego. Był członkiem Związku Młodzieży Polskiej „ Przyszłość”. Od 1909 roku studiował na uniwersytecie w legie ( Belgia ). W latach 1914 – 17 służył w armii rosyjskiej, później w I korpusie Polskim w Rosji. Od 1918 roku w Wojsku Polskim. Walczył w wojnie polsko – bolszewickiej. Jako oficer zawodowy doszedł do stopnia generała brygady. W kampanii 1939 roku dowodził między innymi grupa operacyjną Armii „ Prusy ”. Później przedostał się do Francji. Dowodził tam IV Dywizją Piechoty m. Po wojnie osiedlił się w Kanadzie.
Zmarł 22 października 1958 roku w Waszyngtonie.


GEN. DYW. JANUSZ GŁUCHOWSKI (PSEUDONIM LEGIONOWY "JANUSZ") 1888-1964

Syn Mariana i Marii z Ziółkowskich ur. 6 sierpnia 1888 roku w majątku Bukowa w Ziemi Piotrkowskiej. W latach szkolnych, w gimnazjum w Częstochowie, należy do tajnej organizacji "Promienistych" i bierze udział w strajku szkolnym. W 1905 wstępuje do organizacji bojowej PPS i jest ranny w czasie akcji na urząd gminy w okolicach Częstochowy. W domu na ręcznej drukarni kopiuje Robotnika. Aresztowany ratuje się ucieczką i wyjeżdża do Belgii, gdzie studiuje na Politechnice w Leodium. W 1909 zakłada w Leodium oddział Związku Walki Czynnej i z czasem zostaje zastępcą dowódcy Związku Strzeleckiego na Belgię. W 1912 kończy oficerską szkołę Związku Strzeleckiego w Stróży pod Krakowem, uzyskując stopień oficera Związku i odznakę "Parasol". W 1914 roku jest zastępcą Beliny w patrolu „Siódemki", który 2 sierpnia 1914, jako pierwszy przekracza kordon zaboru rosyjskiego. Następnie w 1 Pułku Ułanów Legionowych dowodzi kolejno szwadronem, dywizjonem, a wreszcie jest ostatnim dowódcą pułku. Po kryzysie przysięgowym w 1917 roku jest internowany w Beniaminowie, a następnie więziony w Niemczech w twierdzy Werl. Po uwolnieniu w październiku 1918 roku, w pierwszych dniach listopada, tworzy w Lublinie i Kraśniku, 3 Pułk Ułanów, następnie przemianowany na 7 Pułk Ułanów Lubelskich, którym jako major, dowodzi w zwycięskich bitwach pod Słonimem, Lipniszkami, Berdówką, Chochłem, Gródkiem, Wilją, Wiazyniem, Kamieniem, Dźwiną, Dereguszczem, aż do lipca 1920 roku, gdy obejmuje dowództwo 1 Brygady Kawalerii z którą odnosi sukcesy w Małopolsce Wschodniej i na Wołyniu, wśród nich w sławnej bitwie pod Zasławiem. Następnie jest dowódcą 4 Dywizji Kawalerii. 1 stycznia 1927 zostaje awansowany na generała brygady. Jest kolejno Komendantem Centrum Wyższych Studiów Wojskowych, Dowódcą OK. X Przemyśl i I Wiceministrem Spraw Wojskowych, na którym to stanowisku we Wrześniu 1939 wydaje, między innymi, rozkaz utworzenia dowództwa obrony Warszawy z gen. Czumą na czele, oraz rozkaz ewakuacji nad granicę rumuńską wszystkich lotników nie będących w pierwszej linii. Po wydostaniu się z obozu internowanych w Rumunii, przedostaje się na Środkowy Wschód, skąd w styczniu 1941 zostaje powołany do Londynu, gdzie 21 marca 1941 zostaje generałem do zleceń Naczelnego Wodza. W październiku 1941 obejmuje dowództwo Brygady Szkolnej w Szkocji. We wrześniu 1943 roku zostaje mianowany dowódcą Jednostek Wojska w Wielkiej Brytanii. Z wyjątkiem Samodzielnej Brygady Spadochronowej, której zależność jest jedynie gospodarcza, podlegają mu wszystkie oddziały wojska polskiego znajdujące się na terenie Wielkiej Brytanii, włącznie z 1 Korpusem, w którego skład do czasu inwazji wchodzi 1 Dywizja Pancerna. 1 czerwca 1945 awansowany jest na generała dywizji. Ostre stanowisko gen. Głuchowskiego względem Rosji oraz w sprawie równych uprawnień dla znajdujących się na terenie Niemiec byłych jeńców wojennych z kampanii wrześniowej i AK, spowodowało, że we wrześniu 1945 roku został przeniesiony do Londynu w dyspozycję MON.
Na emigracji jest jednym z twórców, a z czasem aż do śmierci, prezesem Instytutu Józefa Piłsudskiego. Jest też do ostatnich chwil życia prezesem Koła Generałów, prezesem Koła 1 Pułku Ułanów Legionów Polskich Beliny, Koła 7 Pułku Ułanów Lubelskich, prezesem honorowym Koła 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich oraz od 1951 roku Inspektorem Wyszkolenia Brygadowego Koła Młodych "Pogoń". Zmarł w Londynie 11 czerwca 1964 roku. Pochowany jest na Old Brompton Cemetary (grób znajduje się blisko kaplicy, przy samej galerii po wschodniej stronie głównej alei). Odznaczenia: Virtuti Militari, Polonia Restituta 3 kl., Krzyż Niepodległości z Mieczami, trzykrotny Krzyż Walecznych, Złoty Krzyż Zasługi oraz ordery zagraniczne Komandoria Légion d'Honneur (Francja); CB (Wielka Brytania); Komandoria Lacoplesis (Łotwa); Komandoria Steeaua României (Rumunia).
1920 - 1924Commanding Officer Cavalry Brigade Malopolska
1924 Acting General Officer Commanding 2nd Cavalry Division
1925 - 1930General Officer Commanding 4th Cavalry Division
1930 - 1933Commandant of Army Senior Study Center
1933 - 1935General Officer Commanding X Corps Area
1935 - 1939Vice-Minister of War
1939 - 1940Interned in Romania
1941 - 1943Commanding Officer Training Brigade, England
1943 - 1945Commander in Chief Polish Forces in England
1945 General Officer Commanding Territorial Units I Corps, England


Orlicz- Dreszer Gustaw ( 1889 - 1936 )
Absolwent Gimnazjum im. H. Sienkiewicza w Częstochowie, gdzie działał w organizacji Zet. Studiował prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, handel na uniwersytecie w Leodium w Belgii oraz w Akademii Eksportowej w Hawrze.
Z wybuchem Pierwszej Wojny Światowej powołany do armii rosyjskiej jako podporucznik rezerwy kawalerii, po 2 tygodniach dezerteruje razem ze swoim szwadronem i przechodzi Strzelców Józefa Piłsudskiego. Walczy w 1 pułku ułanów I Brygady Legionów. Zastępca dowódcy słynnego Patrolu Beliny. Po kryzysie przysięgowym internowany w Szczypiornie, następnnie w Havelbergu, Rastadt i Werl. Zwolniony w 1918.
W 1918 mianowany przez dowódcę POW Edwarda Rydza-Śmigłego komendantem okręgu wojskowego w Chełmie, gdzie rozbroił stacjonujący tam garnizon Austriacki oraz zarządził pobór do 1 Pułku Szwoleżerów i 35 pułku piechoty. Zwerbował także do polskiej armii włoskich jeńców wojennych i czeskich dezerterów z armii austrowęgierskiej.
W Wojnie Polsko-bolszewickiej dowodzi 4 i 2 dywizjami jazdy, potem 2 i 3 dywizjami kawalerii.
W latach 1921–1923 był inspektorem kawalerii. VII 1923 generał brygady. Dowódca II Dywizji Kawalerii a następnie III Dywizji Kawalerii.
15 XI 1925 roku przewodzi delegacji kilkudziesięciu wojskowych wyższej rangi,składającej Piłsudskiemu propozycje zaprowadzenia w kraju politycznego porządku.
Poczas zamachu majowego dowodził wojskami zbuntowanymi, (szefem sztabu pułkownik Józef Beck) Od 1930 prezes Zarządu Głównego Ligi Morskiej i Kolonialnej. 1930–1936 inspektorem armi, od 1936 inspektor obrony powietrznej państwa. Od 1931 generał dywizji.
Zginął w katastrofie lotniczej nad Gdynią 16 lipca 1936. Pochowany na Cmentarzu Marynarskim w Oksywiu. Odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari, oraz czterokrotnie Krzyżem Walecznych. Patron II L.O. w Chełmie




Kazimierz Mastalerz ( 1894 - 1939 )

Urodził się 20 listopada 1894 roku w Czeladzi. Uczęszczał do gimnazjum rządowego w Częstochowie. Usunięty ze szkoły za udział w strajku szkolnym 1905 roku. Od 1906 roku uczęszczał do I gimnazjum polskiego. Należał do Organizacji Młodzieży Narodowej. Był współzałożycielem drużyny skautowej im. W. Łukasińskiego w Częstochowie. W latach 1914 – 17 brał udział w obronie Lwowa, później w wojnie polsko – bolszewickiej. W czasie kampanii 1939 roku dowodził 18 pułkiem ułanów pomorskich.
Zginął 1 września 1939 roku w pobliżu wsi Krojanty koło Chojnic, prowadząc na czele dwóch szwadronów pułku atak na pozycje niemieckie.


Wacław Tokarz ( 1973 - 1937 )

Historyk , patriota.

Ciekawostka na temat Wacława Tokarza, historyka wwojskowości,
także absolwenta Gimnazjum Rządowego. Tekst za: Forum Akademickie
2/2003
Podczas roku szkolnego 1890/91 w częstochowskim gimnazjum, do
którego uczęszczał, powstało "Nasze Kółko". Zajmowało się głównie
historią i poznawaniem czasów rozbiorów na podstawie pism
Szujskiego. W wydawanym przez nie czasopiśmie ukazała się praca
Tokarza o bitwie pod Stoczkiem i powieść historyczna z powstania
styczniowego. Zorganizowana przez kółko wycieczka do Krakowa
wpłynęła na decyzję gimnazjalisty o wyborze kierunku dalszej
nauki.
(autor Justyna Zinkiewicz)

Wacław Tokarz – znakomity historyk, autor 265 prac naukowych, żołnierz legionów, wrażliwy patriota i pułkownik Wojska Polskiego, musiał opuścić armię, bo przeciwstawiał się marszałkowi Piłsudskiemu. Po 1945 roku rzadko sięgano do jego prac i dość szybko zapominano o zasługach.
Wacław Tokarz urodził się 7 czerwca 1873 roku w Częstochowie, gdzie ojciec, inżynier budowy dróg i mostów pracował przy budowie Kolei Warszawsko–Wiedeńskiej. po skończeniu szkoły elementarnej Wacław chodził do gimnazjum rosyjskiego, gdzie w tym czasie prowadzono silną rusyfikację młodzieży. Dwa lata przed maturą uczniowie założyli w szkole kółko samokształceniowe. Na tajnych kompletach poznawali historię Polski, czytali zakazaną literaturę i broszury socjalistyczne. po pewnym czasie zaczęto wydawać własne pismo, odbijane hektografie sprowadzanym z Warszawy. „Rozpoczęły się odtąd dni wytężonej pracy redakcyjnej” pisał po latach w „Naszym Kółku”. Co miesiąc pojawiał się dość gruby zeszyt naszego pisma, odbijanego bardzo starannie przez Teodora Jeziorowskiego i dwóch jego młodszych braci, Kazimierza i Konrada. jednym z filarów pisma byłem i ja. Drukowałem tam studium historyczne o bitwie pod Stoczkiem. W 1892 roku zdał maturę i rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po dwóch latach zainteresował się chemią, ale zły stan zdrowia spowodował powrót na historię. Początkowo zajmował się czasami ostatnich Jagiellonów i Stefana Batorego, lecz jedną z pierwszych publikacji młodego naukowca był artykuł „Stosunki fabryczne w Częstochowie”, ogłoszony drukiem w 1896 roku w kilku kolejnych numerach warszawskiego „Głosu”. Pisał w nim o istniejących w mieście i powiecie zakładach przemysłowych, handlowych i usługowych oraz warunkach pracy w przemyśle i rolnictwie, podając przykłady ze wsi Dźbów, gdzie często przebywał w majątku ciotki. „Przemysł domowy w okolicach Częstochowy był słabo rozwinięty” – pisał w artykule – „i to głównie wśród mieszczan rolnych. W Krzepiach mieszczanie zajmowali się kożusznictwem i bednarstwem, z którymi spotykamy się w Przyrowie i Kłobucku; garncarstwem zajmowano się w Nowej Wsi, Kłobucku i Wąsoszu; sery na większą skalę wyrabiano w Skrzylowie; we wsiach podmiejskich trudniono się gdzieniegdzie koszykarstwem i wyrobem zabawek na zbyt w Częstochowie. poza tym w powiecie naszym były większe kolonie tkackie, przeważnie niemieckie; w kamienicy Polskiej, Mstowie, czarnym Lesie oraz Hucie Starej. Wyrabiano tam słynne dawniej na całą okolicę z trwałości płótna i wyroby sukienne. Żydzi zakupywali partiami (z Kamienicy Polskiej) te wyroby i wysyłali je do cesarstwa”. Po napisaniu w 1891 roku rozprawy doktorskiej „Izba poselska za czasów Zygmunta Augusta” został asystentem na uczelni. Jednocześnie zaczął uczyć w szkole żeńskiej i podjął pracę badawczą na temat powstania kościuszkowskiego i styczniowego. W 1905 roku wydał dwutomowe dzieło poświęcone ostatnim latom Hugona Kołłątaja. Na podstawie tej pracy habilitował się, otrzymując tytuł docenta i od nowego roku akademickiego rozpoczął wykłady na uczelni. W monarchii austriackiej stanowisko docenta nie uprawiało do pobierania poborów. Tokarz musiał szukać dodatkowych zajęć, wykładając da lata historię w Akademii Sztuk Pięknych. W 1908 roku wyjechał na stypendium do Paryża i po powrocie został profesorem nadzwyczajnym historii powszechnej i austriackiej, a w rok później profesorem zwyczajnym tych przedmiotów. Jednocześnie z pracą pedagogiczną rozwinął ożywioną działalność publicystyczną, wydając kilka ważnych dzieł z najnowszej historii Polski, dotyczących warunków ekonomicznych w Galicji, insurekcji kościuszkowskiej i powstania styczniowego. Pod jego kierunkiem pisał pracę o Dionizym Czachowskim, jednym z dowódców powstania styczniowego, inny częstochowianin – młody poeta legionowy i historyk Stanisław Długosz.
Zajęcia na uczelni, praca naukowa i publicystyczna nie przeszkadzały profesorowi w angażowaniu się w organizacjach niepodległościowych. Od 1901 roku w różnych czasopismach zamieszczał artykuły o charakterze politycznym oraz współuczestniczył wraz z częstochowianinem Żegotą-Januszajtisem i Mieczysławem Norwid-Neugebauerem w organizowaniu Polskich Drużyn Strzeleckich. Jako szeregowiec uczestniczył w wielu ćwiczeniach wojskowych i nawiązywał współpracę tej organizacji ze Związkiem Strzeleckim. Podczas wakacji w 1914 roku zajmował się organizacją kursu dróżyniaków w Nowym Sączu. Wybuch wojny zastał go w Krakowie. „W ciągu paru minut zdecydowaliśmy się: Polskie Drużyny Strzeleckie podają się bez żadnych układów i zastrzeżeń komendzie tego, który od dawna myślał o tej chwili, któremu jedynie w tej trudnej sytuacji zawierzyć można, Józefa Piłsudskiego. Nasz komendant (Żegota) uda się do niego i zawiadomi o naszej decyzji” – wspominał po latach w „Legionach na polu walki”. „(...) Dla nas zaczynał się teraz czas pracy czysto wykonawczej, związanej z mobilizacja Drużyn. Liczyły one na całym obszarze Galicji 4000 przeszło członków”. Po zakończeniu mobilizacji profesor opuścił uczelnię i w stopniu szeregowca wstąpił do 2. Pułku Legionów. Wkrótce przeniesiono go do akcji politycznej. „Wraz z Michałem Sokolnickim zakłada placówki na terenach Kongresówki opuszczonych przez wojska rosyjskie” – pisał prof. Bronisław Pawłowski w „Kwartalniku Historycznym” z 1937 roku – Polską organizacje Narodową, a po jej wcieleniu do Naczelnego Komitetu Narodowego został przydzielony do Departamentu Wojskowego jako zastępca szefa departamentu. Usiłuje jednakowoż ustawicznie powrócić do służby w szeregach. Ostatecznie w 1915 roku otrzymuje przeniesienie do I batalionu uzupełniającego I Brygady Legionów Polskich w Kozienicach, gdzie jako aspirant oficerski wykłada przeważnie historie polską. Następnie zaś 1 października został zamianowany referentem wydawnictw naukowych Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu w Warszawie. wśród tylu różnych zajęć miał czas, by zajmować się działalnością naukową. w 1915 roku opracował broszurę „Legiony na polu walki” i wydał pracę o żołnierzach Kościuszki, a w dwa lata później obszerną monografię „Armia Królestwa Polskiego” (1815-1830). Redagował również „Biblioteczkę legionisty”, gdzie zamieszczano wspomnienia z dziejów wojskowości. Pod koniec 1917 roku został kierownikiem Wydziału Prac Naukowych przy Tymczasowej Radzie Stanu i już w styczniu wydał pierwszy numer miesięcznika wojskowego „Bellona”, przeznaczonego dla kadry oficerskiej odradzającego się Wojska Polskiego. Po odzyskaniu niepodległości został szefem Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego. Miała to być instytucja zajmująca się wydawaniem prac historyczno-wojskowych, regulaminów służbowych, archiwistyką, bibliotekarstwem wojskowym i propagandą. Oto np. w roku 1920 wydano 250 rozmaitych publikacji w ilości 2.500.000 egzemplarzy” – podaje Bronisław Pawłowski.
„Praca w wojsku pochłonęła go całkowicie, tak dalece, że nawet – w jesieni 1920 – zrezygnował dobrowolnie z zajmowanej dotąd na Uniwersytecie Jagiellońskim katedry profesorskiej”. władze wojskowe przyznały mu stopień podporucznika , a w sierpniu 1920 roku otrzymał awans na kapitana na kapitana, by po roku zostać pułkownikiem służby czynnej. Kierując Instytutem, zajął się ponownie pracą naukową, skupiając uwagę na dwóch wydarzeniach: insurekcji kościuszkowskiej i powstaniu listopadowym. temu ostatniemu poświęcił cykl wykładów na różnych kursach w Wyższej Szkole Wojennej. Wydał również książkę o sprzysiężeniu Wysockiego oraz kilka pozycji o powstaniu kościuszkowskim. Jeden z najwybitniejszych historyków polskich jest nie do zastąpienia na swym obecnym stanowisku w wojsku” – pisał w opinii generał Władysław Sikorski. „Jest on twórcą programu w tej dziedzinie pracy, którego jest duszą. Zdolności intelektualne, zalety umysłu i charakteru wybitne; przy istotnych twórczych właściwościach i umiejętnościach samodzielnego kierownictwa płk Tokarz pojmuje swą służbę na wskroś ideowo posiadając ideał nowoczesnej armii i wysokie poczucie honoru oficerskiego”. Mimo takiej opinii musiał opuścić armię, ponieważ był w opozycji do Józefa Piłsudskiego. W 1928 roku wygłosił inauguracyjny wykład na Uniwersytecie warszawskim i tam rozpoczął zajęcia z nowożytnej historii Polski. Jednocześnie prowadził dalsze badania nad insurekcją i powstaniem listopadowym. Ich wyniki publikował w wydawanych. Jedną z ostatnich prac były „Pomniki Prawa Rzeczypospolitej Krakowskiej 1815-1848”. zbierał również materiały Konfederacji Targowickiej, ale tego tematu już nie zdążył opracować. Zmarł 3 maja 1937 roku. Mieszkając w Krakowie i Warszawie, nie zerwał związków z rodzinnym miastem. Utrzymywał kontakty z nauczycielami i uczniami swojej byłej szkoły i opiekował się studentami pochodzącymi z Częstochowy. Opiekował się Kołem Krajoznawczym przy Gimnazjum im. Sienkiewicza, które zajmowało się zbieraniem materiałów etnograficznych, publikowanych w „Ziemi Częstochowskiej” w 1918 roku. W tym samym tomie zamieszczono również bibliografie Częstochowy opracowaną na seminarium u profesora przez Marie Józefowiczową.
„Poddając analizie związki Wacława Tokarza z Częstochową i regionem, nie sposób zwrócić uwagi na pewne kwestie” – pisze profesor Andrzej Zakrzewski w artykule „Wacław Tokarz (1873-1937) – promotor częstochowskiego środowiska naukowego”. Pierwsza jest zaduma nad fenomenem krótkości i zawodności pamięci społecznej. To dziwne, ze do dnia dzisiejszego Tokarz, znakomity historyk, patriota, żołnierz Legionów z profesorskim tytułem nie doczekał się przypomnienia mieszkańcom Częstochowy, że nie uczczono jego pamięci nazwą ulicy, skweru, pasażu czy chociażby tablicy pamiątkowej. Proponuję więc, aby stosowany wniosek w tej sprawie został skierowany do rady Miasta przez Zarząd Częstochowskiego Towarzystwa Naukowego w najbliższym czasie. Po drugie, przystępując do zbierania informacji o jego związkach z Częstochową zdałem sobie sprawę z faktu konieczności przeprowadzenia gruntowej kwerendy źródłowej w dokumentacji Uniwersytetu Jagiellońskiego i Warszawskiego w celu udokumentowania relacji zachodzących pomiędzy Tokarzem a ludźmi mieszkającymi w Częstochowie. Będzie to zrealizowane w formie pracy magisterskiej na moim seminarium”.



Wacław Głazek ( 1886 - 1941 )

Podpułkownik saperów.
Urodził się 26 września 1886 roku w Sandomierzu, był synem Jana , prezydenta Częstochowy w latach 1902 – 1915.
Już jako nastolatek rozpoczął działalność polityczno-niepodległościową.Uczył się w Gimnazjum Rządowym w Częstochowie. Relegowany z gimnazjum za podarcie portretów cesarskich, potem usunięty z kolejnej szkoły za udział w strajku szkolnym 1905 roku. Należał do Koła Młodych PPS Frakcji Rewolucyjnej. Zajmował się kolportażem broni i nielegalnej literatury. Studiował na wydziale fizyczno-matematycznym uniwersytetu w Kazaniu, potem w Instytucie Inżynierów Dróg i Komunikacji w Petersburgu. Był członkiem Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej i "Filarecji". Werbował młodzież do "Strzelca". W I wojnie światowej wziął udział walcząc w armii rosyjskiej. Był nawet uczestnikiem rewolucji i delegatem armii na Zjeździe Rad Żołnierskich i Robotniczych. We wrześniu 1917 wstąpił do I Korpusu Polskiego i organizował Polską Organizację Wojskową. Ze zwerbowanymi żołnierzami brał udział w wojnie przeciwko Niemcom. 11 listopada 1918 roku brał udział w rozbrajaniu Niemców w Warszawie. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Po wojnie studiował na Politechnice Lwowskiej, potem na Politechnice Warszawskiej. W 1924 roku zdobył dyplom inżyniera. Służbę wojskową zakończył w randze podpułkownika inżynierii i saperów. Od 1933 roku w Ministerstwie Poczt i Telegrafów. W chwili kiedy został powołany na stanowisko tymczasowego prezydenta Łodzi Wacław Głazek był dyrektorem warszawskich tramwajów i autobusów. Władze nadzorcze mianowały wraz z nim trzech wiceprezydentów oraz Radę Przyboczną złożoną z.24 osób.
11 października 1939 roku został uwięziony przez NKWD w Wilnie. Następnie przewieziony na Łubiance w Moskwie, przetrzymywany był w celi z gen. Władysławem Andersem. Przypuszczalnie zamordowany przez NKWD po 21 czerwca 1941 roku



Marian Skrzynecki ( 1891 - 1939 )

Pseudonim Marcin, Marek, Napoleon. Działacz niepodległościowy, dowódca 7 pułku ułanów lubelskich. Ur. 9 X 1891 w Piotrkowie (Piotrków Trybunalski), był synem Józefa (1849-1925), nadkonduktora Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, działacza niepodległościowego, oraz Pauliny z Grottów (1860-1922), wnukiem Ludwika Skrzyneckiego, ziemianina, powstańca 1863-64. Jego braćmi byli Tadeusz i Walerian.
W 1900 S. wraz z rodzicami przeniósł się z Piotrkowa do Częstochowy, gdzie w 1902 rozpoczął naukę w gimnazjum rządowym ( budynek Gimnazjum im. H. Sienkiewicza ). W 1905 jako członek organizacji młodzieżowej "Promieniści" brał udział w tzw. strajku szkolnym, po którym został usunięty z gimnazjum. Od 1906 uczęszczał do gimnazjum pol. w Częstochowie. W 1908 został członkiem Zw. Młodzieży Postępowej (od 1910 Zw. Młodzieży Postępowo- Niepodległościowej); prowadził działalność oświatową w środowiskach robotniczych i włościańskich na terenie pow. częst. Od 1908 należał do PPS-Frakcji Rewolucyjnej (PPS-FR). W wyniku rewizji przeprowadzonej przez policję 26 IX t.r. w mieszkaniu S-kich (przy ulicy Teatralnej/Kościuszki/), został zatrzymany wraz z bratem Walerianem i krótko był przetrzymywany w areszcie częst. Nie zaniechał działalności w PPS; w 1909 wszedł do okręgowego Komitetu Robotniczego(OKR) PPS-FR w Częstochowie, a jesienią t.r. został przyjęty do szóstki bojowej Organizacji Bojowej PPS-FR utworzonej z młodzieży gimnazjalnej. W lipcu i sierpniu 1910 uczestniczył w Krakowie w kursie instruktorsko-bojowym (tzw. III szkole bojowej) PPS-FR i Zw. Walki Czynnej (ZWC). PO ukończeniu kursu brał udział w reorganizacji częst. PPS-FR. W grudniu t.r. podczas licznych aresztowań członków PPS-FR po zdradzie A.Sukiennika, S. pomógł w opuszczeniu Częstochowy Stanisławowi A. Radkowi kierującemu miejscowym OKR PPS-FR, a w styczniu 1911 sam wyjechał z miasta. Przebywał w Krakowie, następnie we Lwowie, gdzie studiował na tamtejszej politechnice. Działał w ZWC, a później Zw. Strzeleckim. W sierpniu 1914 wstąpił do Lotnego Oddziłu Wywiadowczego przy oddziałach strzeleckich (później I Brygada Legionów Pol.). Wyróżnił się w akcji bojowej na tyłach wojsk rosyjskich pod Bodzentynem. Służył w 1 szwadronie ułanów (następnie jako rotmistrz w 1 p ułanów ) Władysława Beliny-Prażmowskiego. W czasie tzw. kryzysu przysięgowego w 1917 był internowany w obozie w Szczypiornie, później w Łomży. Zwolniony w lipcu 1918, od listopada t.r. w stopniu ppor. był adiutantem mjr. Janusza Głuchowskiego, dowódcy 7 p ułanów WP. W 1919 skierowano go na przeszkolenie do Szkoły Jazdy, skąd wiosną 1920 powrócił do pułku walczącego z bolszewikami na froncie litewsko-białoruskim nad Dźwiną. Odznaczył się męstwem dowodząc 2 szwadronem, który 12 VI 1920 odpierał wielogodzinne , zaciekłe ataki nieprzyjaciela na pozycję k.folwarku Dregucze. W lipcu i sierpniu t.r. brał udział w walkach na Wołyniu, gdzie odniósł lekką ranę. Ponownie ranny 4 IX t.r. pod Gulbieniszkami na Suwalszczyźnie, został odesłany do szpitala polowego. Po zakończeniu wojny opuścił 7 p ułanów i do końca 1922 był adiutantem Piłsudskiego w Belwederze. Pełnił następnie służbę w kancelarii wojskowej prezydenta RP. Od 1926 prowadził w Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Do 7 p ułanów powrócił w 1927 i objął funkcję kwatermistrza. W 1930-32 był dowódcą szwadronu w Korpusie Ochrony Pogranicza (KOP) w Dederkałach k.Krzemieńca. Od 1932 był zastępcą dowódcy 8 p strzelców konnych. Awans na ppłk. otrzymał w 1935. W 1937 został zastępcą dowódcy 7 p ułanów, a od 27 VIII 1939 był dowódcą pułku. Prowadził pułk w kampanii 1939. Po bitwie pod Suchowolą (23-24 IX) podzielił podległy mu oddziałek żołnierzy i wraz z dwoma oficerami przedzierał się na Węgry. Podczas próby zatrzymania przez żołnierzy sowickich i milicjantów ukraińskich 22 IX we wsi Krukienice został ciężko ranny. Przewieziony do szpitala w Mościskach zm. 3 X 1939. Pochowano go na tamtejszym cmentarzu w zbiorowej mogile. Symboliczna inskrypcja znajduje się na grobie rodzinnym w kw. 2, rząd IV, grób 1. Odznaczony Orderem Virtuti Militari IV kl., Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (trzykrotnie), Orderem Polonia Restituta V kl., Złotym Krzyżem Zasługi.
W małżeństwie ( od 1925) z Magdaleną Adelą Endelman S. miał dwóch synów: Józefa (1928-1997) i Piotra (1930-1997), założyciela "Piwnicy pod Baranami" w Krakowie.


Marian Żegota Januszajtis ( 1889 - 1973 )

Pseudonim " Żegota". , Rawicz ( 1889 - 1973 ) - generał dywizji Wojska Polskiego, wojewoda nowogrodzki. Urodził sie 3 kwietnia w Mirowie ( obecnie dzielnica Czestochowy ), był synem Konstantego - nauczyciela szkoły ludowej - i Marii ze Staszewskich - corki powstańca styczniowego.
Swoja edakację, po ukończeniu szkoły początkowej, od 1900 r. kontynuował w rosyjskim Gimnazjum Filologicznym ( mieszczącym sie w murach obecnego IV Lo im. H. sienkiewicza w Częstochowie ). Od 1906 r. w polskim gimnazjum w. Kuropatwińskiego w Częstochowie. Od początku nauki gimnazjalnej związał się z młodzieżowym ruchem niepodległościowym, tj. z Organizacją Mlodzieży Narodowej " Przyszłość" - : Per " i " Sokołem". Wziął czynny udział w strajku szkolnym w 1905 r. , a w następnym roku jako delegat uczestniczył w zjexdzie Związku Młodzieży Polskiej " ZET " w Krakowie. Aresztowany w 1907 r. za działalnośc niepodleglościową, więziony był przez kilka tygodni w Czestochowie. Po ukończeniu miejscowego gimnazjum 9 1908 0 na dalsze kształcenie wyjechał do Dublan, gdzie podjął studia na tamtejszej Akademii Rolniczej.
W okresie studenckim, ktory obejmował lata 1909 - 1911 , Januszajtis został współzałozycielem tajnego związku wojskowego" Armia Polska". Wykorzystując okres wolny od zajęć na uczelni przyjechał do czestochowy z materiałem szkoleniowym, ktory wykorzystał podczas ćwiczeń z grupą skautów z prywatnej szkoły swego ojca. W ostatnich dwóch latach studiów pełnił juz funkcję naczelnego komendanta Polskich Drużyn Strzeleckich. w 1914 r. Januszajtis rozpoczął służbę w legionach Polskich jako dowódca I Batalionu 1 pp. Jeszcze tego samegoroku ( 15 sierpnia 1914 r. ) Naczelny Komitet
Narodowy delegował go na teren Krakowa z zadaniemutworzenia tam 2 pp Legionów, który po sformulowaniu poprowadził na front. Od 16 . X. 1916 r. juz w randze pułkownika dowodził I Brygadą Legionów. Następnego roku Januszajtis poślubił Zofię Jelita Wybrocką; ślub odbył sie na Jasnej Gorze w Częstochowie. W 1918 r. Januszajtis objął stanowisko wicedyrektora Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu i Rady Regencyjnej. Od listopada 1918 r. byl dowódcą Okręgu Generalnego Białustok i Grupy Operacujnej " Łapy ". Za udział w nieudanym zamachu na rząd Moraczewskiego ( 5 I 1919 r. ) został na krótko aresztowany. Po uwolnieniu przez rok pozostał w rezerwie. Ponowne powołanie Januszaitisa do służby wojskowej nastąpiło 1 lutego 1920 r. kiedy powierzono mu dowództwo Obozu Warownego " Chełmno", a następnie dowództwo 12 Dywizji Piechoty ( DP ). Podczas wojny w 1920 r. został ranny na Ukrainie. W dwa lata później zweryfikowany w stopniu generała brygady, w 1924 r. został awansowany na generała dywizji.
W 1924 - 1926 po objęciu posady wojewody
nowogrodzkiego Januszajtis przeszedł w stan spoczynku. Zmobilizowany został dopiero podczas kompani wrzesniowej 1939 r. z równoczesnym delegowaniem do sztabu dowództwa obrony Lwowa. Po upadku miasta został aresztowany przez Rosjan i osadzony w moskiewskim więzieniu. Po uwolnieniu w sierpniu 1941 r. wyjechal do Wielkiej brytani i zglosil sie do dyspozycji Naczelnego Wodza. W latach 1942 - 1947 pełnił funkcje inspektora do spraw Zarządu Wojskowego w Londynie oraz przewodniczącego Wojskowego Trybunału Orzekajacego.
Januszajtis zmarł 24 marca 1973 r. w Crowley w Wielkiej Brytanii. Po ekshumacji jego ciało przewiezione zostało do Zakopanego i pochowane na nowym cmentarzu. Zmarły uhonorowany był wieloma odznaczeniami miedzy innymi Virtuti militari 5 kl. . Orderem Polonia Restituta 3 kl., Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych ( czterokrotnie ).

Zaczerpniete ze Słownika biograficznego regionu częstochowskiego - Ewy i Mirosława Zwolińskich.




[Komentarze (2)]
- Redakcja Strony -
- Absolwenci -
- Wyszukiwanie -
- IV L.O. w Internecie -
- Absolwenci innych LO -





Projekt i wykonanie: © 2005 Tomasz 'Skeli' Witaszczyk, all rights reserved.
Modified by X-bot
Hosting stron internetowych